Strony

Top Menu

SZTUKA

DESIGN

Agatha Christie - Królowa kryminału


Mija 41 lat od śmierci najsłynniejszej autorki powieści kryminalnych. Przypomnijmy sobie, dlaczego kochamy książki Agathy Christie. 

MORDERSTWO ODBĘDZIE SIĘ

Brytyjska pisarka napisała ponad 90 powieści, począwszy od "Tajemniczej historii w Styles" z 1920 roku, aż do "Uśpionego morderstwa" wydanego w roku jej śmierci. - Pomysły zjawiają się w najmniej oczekiwanych momentach: idę ulicą, oglądam wystawę sklepu z kapeluszami, aż tu nagle błyska myśl: o, w ten sposób można by znakomicie zamaskować zbrodnię, nikt się nie domyśli - mówiła.


www.bbc.co.uk

Agatha Christie potrafiła z najnudniejszych mieszkańców małych miasteczek czynić fascynujących bohaterów, opisywała morderstwa zarówno w luksusowych apartamentach, jak i w pociągach, samolotach, bibliotekach. Zbrodniarzami często okazywały się osoby najmniej oczekiwane: spokojne, wyważone, w podeszłym wieku, o doskonałym alibi, złamała nawet odwieczną zasadę powieści kryminalnych, czyniąc mordercą narratora lub detektywa. - Zwykle mam pod ręką pół tuzina [zeszytów]- zdradziła. - Notuję tam co ciekawsze koncepty, informacje o truciznach i lekach, wyczytane w gazecie doniesienia o szczególnie chytrych oszustwach. Rzecz jasna, gdybym trzymała notatki w idealnym porządku, uniknęłabym wielu kłopotów.


WIELKA CZWÓRKA


Christie powołała do życia dwoje detektywów, którzy obok Sherlocka Holmesa na stałe zapisali się na kartach literatury. Mowa oczywiście o Herculesie Poirot i pannie Jane Marple. Pochodzący z Belgii emerytowany policjant zasłynął z zamiłowania do symetrii i wykorzystywania szarych komórek. Wielokrotnie udowadniał, że czasem chłodna analiza faktów bywa skuteczniejsza od zbierania odcisków palców. Często towarzyszył mu kapitan Hastings, nazywany Watsonem - odzwierciedlenie naiwnego czytelnika, który łapie się wszystkich tropów i po omacku szuka rozwiązania, ignorując logiczny ciąg przyczynowo - skutkowy. Hercules powrócił w nowej powieści, o czym pisałam już przy okazji Niekończących się historii.



Panna Marple, mieszkanka prowincjonalnego St. Mary Mead była starszą damą posiadającą skłonność do obserwacji i kojarzenia faktów. Napotykani ludzie przypominali jej o wydarzeniach z przeszłości, potrafiła odnaleźć analogię pomiędzy nimi i rozpracować mordercę. Dobrotliwa staruszka robiąca na drutach czy wścibska podsłuchiwaczka?

Geraldine McEvan jako Miss Marple

Warto wspomnieć jeszcze o Tommym i Tuppence, najpierw zakochanej parze, później małżeństwie z gromadą wnuków. W młodości działali w brytyjskim wywiadzie, założyli też agencję detektywistyczną i nawet na emeryturze tropili złoczyńców. Wyjątkowo ciekawą pozycją jest Śledztwo na cztery ręce, w którym para rozwiązuje zagadki, wcielając się w słynnych detektywów - między innymi w Herculesa Poirota.



PRÓBA NIEWINNOŚCI

Książki Agathy Christie charakteryzują się bardzo jasnym podziałem na dobro i zło. Niezależnie od wieku i statusu społecznego, a także od motywu - winni muszą zostać ukarani. Nawet jeśli od pierwszych stron sympatyzujemy ze złoczyńcą, musimy pogodzić się ze świadomością, że zbrodnia nie pozostanie bez konsekwencji. - Mordercy nie wolno oszczędzać, podobnie jakby się nie oszczędzało człowieka, który w średniowieczu wymyka się z wioski dotkniętej zarazą i wkracza pomiędzy niewinne zdrowe dzieci w wiosce sąsiedniej. Niewinnych trzeba chronić; trzeba im zapewnić spokój i bezpieczeństwo, niech żyją bez lęku w ludzkiej gromadzie - twierdziła Christie.

Ale powieści Brytyjki to nie tylko przyjemność z zabawy w kotka i myszkę. Ciekawe spojrzenia pojawia się w powieściach, w których główni bohaterowie postanawiają dokonać morderstwa jako aktu sprawiedliwości na tych, którym udało się uniknąć konsekwencji. Idąc za ciosem Christie podejmuje się kwestii egzystencjalnych. Pozostaje pytanie: czy człowiek może zabijać w imię dobra? Czy jakiekolwiek morderstwo można usprawiedliwić? 





DLACZEGO NIE EVANS?

Wnikliwi czytelnicy zauważą, że najczęściej nadawanym imieniem dla służącej było Gladys. Christie zwykle traktowała pokojówki z wyższością, czyniła je ofiarami lub męczącymi świadkami, z których trudno wyciągnąć konkretne informacje, jeśli nie zada się odpowiednich pytań. Niemniej w hierarchii bohaterów "lubianych" służące stały zdecydowanie wyżej niż aktorki -  pisarka zwykle obarczała je niechlubną przeszłością i oskarżała o niemoralne prowadzenie. Często okazywały się fałszywe i współwinne zbrodni - choć najpiękniej prezentowały się martwe. Pisarka nie należała do piękności, może dlatego wyśmiewała inne kobiety za próżność?



- Spośród powieści bodaj najbardziej zadowoliły mnie "Dom zbrodni" i "Próba niewinności". A także - o dziwo, przekonałam się pewnego dnia przy ponownej lekturze - "Zatrute pióro". To świetny sprawdzian, tak przeczytać swoją książkę po siedemnastu, osiemnastu latach. Zmienia się punkt widzenia. Jedna rzecz wytrzymuje próbę czasu, inna nie - zdradziła.

ENTLICZEK PENTLICZEK

Agatha Christie przypomniała też czytelnikom dziecięce rymowanki, na podstawie których układała schematy zbrodni. Niektóre posłużyły także za podpowiedź do rozwiązania zagadki. 

Najsłynniejsze "Dziesięciu murzynków" zostało w pewnym momencie uznane za rasistowskie. Najpierw zastąpiono ich Indianami (!), potem żołnierzykami, zmieniając tytuł na "I nie było już nikogo". Ale czy naprawdę ktoś powinien się obrażać za wierszyk o Murzyniątkach w Murzyniewie? Polski czytelnik miał też okazję poznać klasyczne wyliczanki z Wielkiej Brytanii, takie jak:

Piosenka za szóstkę, kieszeń żyta i 
Zapiekanych w cieście kosów mendle trzy. 

Przekrojono ciasto, ptaszków zabrzmiał chór. 

Co za pyszne danie na królewski dwór! 

Król był w skarbcu, liczył tam pieniądze swe, 

Królowa w komnacie bułkę z miodem je. 

Służebna w ogrodzie wietrzy ubrań stos, 

Wtem przyleciał ptaszek, oddziobał jej nos.

Popularne "Hickory Dickory Dock" zostało zamienione na nasz swojski entliczek pentliczek, jednak treść powieści nie została przez to zaburzona, można więc wybaczyć tłumaczce to rozwiązanie.

ZWIERCIADŁO PĘKA W ODŁAMKÓW STOS

Siłą powieści Christie są też odwołania do klasyki literatury angielskiej. Często cytowała Szekspira, Tennysona, sięgała do Pisma Świętego. - Nie warto startować z pozycji geniusza obdarzonego iskrą Bożą - twierdziła. - Geniuszy rodzi się niewielu. Nie, jesteśmy rzemieślnikami - to dobry, uczciwy fach. Najpierw powinno się opanować warsztat, dopiero później można go wzbogacać własnymi twórczymi pomysłami. Zawsze jednak należy się poddać dyscyplinie formy.

Christie zwracała uwagę na formę, logikę wydarzeń i spójność akcji. Dbała również o poprawną, piękną angielszczyznę, nienaganną stylistykę i o długość książek - aby nie zanudzić czytelnika, trzymać go odpowiednio długo w napięciu, zanim pojawi się najbardziej nieoczekiwane zakończenie.

PODRÓŻ W NIEZNANE

Książki i sztuki Królowej Kryminału doczekały się wielu adaptacji filmowych, a także dwóch gier komputerowych ("Morderstwo w Orient Expressie" i "I nie było już nikogo") i serialu "Poirot" na podstawie opowiadań. Z kolei sztuka "Pułapka na myszy" wciąż wystawiana jest w Londynie na West End i bije rekordy popularności. 

www.bbb.co.uk
Do najciekawszych adaptacji filmowych warto zaliczyć:

ŚWIADEK OSKARŻENIA

film Billy'ego Wildera z 1957roku. Dramat sądowy, w którym Marlene Dietrich stara się ocalić męża oskarżonego o morderstwo zamożnej starszej damy.


MORDERSTWO W ORIENT EXPRESSIE

z plejadą gwiazd: Lauren Bacall, Ingrid Bergman, Seanem Connerym i wieloma innymi. 1974r., reżyseria Sidney Lumet. 


ŚMIERĆ NA NILU 

rok 1978, reżyseria John Guillermin, w obsadzie między innymi Jane Birkin i Betty Davis.




KARTY NA STÓŁ

Jako zagorzała czytelniczka wszystkich opowieści Agathy Christie pragnę oddać jej hołd i wymienić kilka ulubionych, nie chcę jednak odbierać przyjemności tym, którzy jeszcze nie czytali wszystkich pozycji. Ale jeżeli czytaliście, na pewno odgadniecie:

1. Dziewczynka, która zapisuje wszystko w notesie, łącznie z tym, że zabiła dziadka.
2. 12 morderców uwięzionych razem z Herculesem Poirot w śnieżnej zawiei
3. 10 ofiar tajemniczego U.N.Owna
4. Morderca pierwszoosobowy
5. Dama w podróży do Afryki za tajemniczym mężczyzną
6. Podłe anonimy w małym miasteczku
7. Zabytkowy londyński hotel
8. Zagadka ukryta w sznurówkach
9. Morderstwo za czasów Ramzesa
10. Poszukiwanie ukojenia w górskiej lecznicy

A wy, do których powieści Królowej Kryminału wracacie najczęściej?

Copyright © ACH TAK!. Designed by OddThemes & SEO Wordpress Themes 2018