Strony

Top Menu

SZTUKA

DESIGN

Jean Paul Sartre i Simone de Beauvoir na Litwie, czyli francuscy intelektualiści w obiektywie Antanasa Sutkusa.

Antanas Sutkus
Antanas Sutkus fotografuje od blisko pół wieku, a w tym czasie zyskał sobie miano nestora litewskiej fotografii. Jego twórczość przypada na okres gdy Litwa tkwiła w politycznym niebycie, włączona do Związku Radzieckiego. Mimo tego, fotografie artysty nie są nudne, przygnębiające, jednorodne, wręcz przeciwnie są realne, ciekawe a przede wszystkim wzbudzają emocje. Antanas Sutkus z wykształcenia dziennikarz, godzinami wyszukiwał w radzieckich bibliotekach materiałów dotyczących światowej fotografii. Gdy na początku lat 50tych zaczynał swoja przygodę z fotografią był kompletnym samoukiem- tak jak ja czysto intuicyjnie odbieram jego prace, tak samo artysta intuicyjnie tworzył swoją sztukę. Antanas Sutkus jest niezwykle oczytanym człowiekiem, co bardzo pomogło mu pewnego upalnego dnia prawie 46 lat temu...

Jean Paul Sartre i Simone de Beauvoir, 1965

Jest czerwiec 1965 roku, na Litwę przyjeżdża Jean Paul-Sarte i Simone de Beauvoir. Składają sponsorowaną przez władze radzieckie wizytę w republikach Związku Radzieckiego. Podróż jest precyzyjnie zaplanowana i ściśle kontrolowana. Po odczytaniu tej informacji nasunęło mi się pytanie: co na Litwie i to w takiej podróży robi najsławniejsza para intelektualna Paryża? Sartre był czołowym przedstawicielem egzystencjalizmu. Jednak pod koniec życia odszedł od swojej filozofii i rozwinął własną wersję socjologii marksistowskiej. Jego ostatnim znaczącym dziełem filozoficznym jest napisana 5 lat przed wizytą na Litwie "Krytyka dialektycznego rozumu", w której starał się stworzyć syntezę egzystencjalizmu z marksizmem. Należał też do pierwszych towarzystw przyjaciół Rosji Radzieckiej. Jego współpracowniczką i towarzyszką życia była pisarka, feministka i filozofka Simone de Beauvoir. Tak, teraz wszystko stało się jasne.

Jean Paul Sartre i Simone de Beauvoir, 1965

Podczas wizyty para odwiedza Wilno, Kowno, Kłajpedę, Palangę, Pirčiupyje, Troki, Nidę i Mierzeję Kurońską. Towarzyszy im świta zachwyconych pisarzy i moskiewskich oficjeli, którzy uważnie obserwują każdy krok. Wśród nich znajduje się 26 letni Antanas Sutkus, który z małym aparatem próbuje uchwycić najciekawsze momenty tej wizyty. Jego obecność podczas tego wydarzenia była zupełnie przypadkowa. Przed samym przyjazdem Sartre'a i jego towarzyszki jeden z literatów towarzyszących parze (kolega Sutkusa) zapytał Antanasa czy nie chciałby z nimi pojechać, bo zwolniło się jedno miejsce w samochodzie. Jak wspomina artysta, z podjęciem decyzji nie wahał się ani chwili. Antanas świetnie znał wszystkie dzieła napisane przez francuza, inaczej było z Simone o której działalności i twórczosci nie miał pojęcia. Mimo tego Sartre i de Beauvoir wraz z Antanasem Sutkusem, spędzali całe dnie rozmawiając o literaturze. 

Simone de Beauvoir i Jean Paul Sartre, 1965

W czasie jednej z takich rozmów Sartre zapytał Sutkusa jaka jest literatura, którą tworzy. Wyraźnie zainteresowany był odpowiedzią Antanasa. Sutkus zmuszony był odpowiedzieć, że nie zajmuje się literaturą, ale fotografią – jest fotoreporterem. Sartre odpowiedział na to, że zazwyczaj dopuszcza do siebie tylko jednego fotografa, jednak z racji, że był to ich ostatni dzień, pozwolił mu na sfotografowanie go. Inne źródła relacjonują to trochę inaczej Wieczorem, podczas oficjalnej kolacji, Sartre zwracając się do młodego człowieka, którego zauważył w swojej świcie powiedział, zakładając, że jest to jeszcze jeden pisarz dążący do mądrości: "Tak więc, zajmuje się pan prozą czy poezją?" Litwin odpowiedział: "W rzeczy samej, jestem fotografem". Nie zależnie w jaki sposób Antanas Sutkus dostaje pozwolenie od Sartre'a, podąża za parą i robi serię zdjęć, które stają się jego wizytówką jako fotografa. Zdjęcia wykonane były małym aparatem marki Zenit. Pojechali do Nidy i na Mierzeję Kurońską.Francuz był oczarowany tamtejszą przyrodą. 

Simone de Beauvoir i Jean Paul Sartre, 1965

Jak wspomina Sutkus "Sartre i de Beauvoir byli mieszczuchami. Wyglądali na trochę zmieszanych, kiedy ze swoimi eleganckimi bucikami i miejskimi ubraniami znaleźli się w żywiole piasku i wiatru, pośród nidzkich wydm. Raz Sartre usiadł na środku wydmy i ściągnął buty, żeby wysypać z nich piasek. Simone de Beauvoir szła boso, w jednej ręce trzymała torebkę - w drugiej buty. Za chwilę Sartre nagle zatrzymał się, rozejrzał się i powiedział: "Czuję się, jakbym stał w sieni raju".

Jean Paul Sartre na wydmach nidzkich, 1965

To właśnie wtedy w otoczeniu wydm i wszechobecnego piasku Antanas Sutkus zrobił jedno z najsłynniejszych zdjęć Jeana Paula Sartre'a.Sartre w ciemnym płaszczu, z rękami założonymi do tyłu, brnie samotnie poprzez surrealistyczny krajobraz śnieżnobiałego piasku i długich cieni. Kwintesencja egzystencjalizmu.”

Simone de Beauvoir i Jean Paul Sartre, 1965

Początkowo nikt nie wierzył, że te fotografie zostały zrobione przez młodego litwina. Wszyscy wiedzieli, że Sartre dopuszczał do siebie tylko tak słynnych fotografów jak Brassai, Freund i Cartier-Bresson. Jednak oni nigdy nie towarzyszyli mu podczas jego podróży do krajów Związku Radzieckiego, a odwiedzał ZSRR aż 11 razy. Sartre poprosił Sutkusa o przesłanie zrobionych zdjęć- bardzo mu się podobały.

Jean Paul Sartre, 1965

Zdjęcia – portrety pary są rzeczywiście niesamowite. Żadne z nich nie jest pozowane i doskonale uchwyca rzeczywstość. Fotografie są wyjątkowo żywe, na pograniczu portretu i komentarza społecznego, prostego reportażu oraz sztuki abstrakcyjnej. Sutkusowi chodziło przede wszystkim o stworzeniu studium psychologicznego dwóch osób, a nie suchej relacji wydarzeń wykonanych przez reportera i kronikarza. Wszystko jest prawdziwe, gdyż nie użyto żadnych rekwizytów, oświetlenia lub ingerencji montażu.

Jean Paul Sartre i Simone de Beauvoir, 1965

Na jednym ze zdjęć widać znudzenie pary podczas przemówienia oficjeli, na innym baczną obserwację pary przez jedną z literatek. Około stu zdjęć jakie wykonał podczas całej podróży (część zdjęć robiona była z ukrycia) przyniosły Sutkusowi międzynarodową sławę i uznanie.
Copyright © ACH TAK!. Designed by OddThemes & SEO Wordpress Themes 2018